Αναπτύσσοντας εκπαιδευτικό υλικό σχετικό με το peer review (σύστημα κρίσης δημοσίευσης επιστημονικών εργασιών)

Πώς να εμπλακείτε

Η Sense About Science αναζητά εκπαιδευτικούς Φυσικών Επιστημών για να δοκιμάσουν και να ελέγξουν το υλικό. Θέλουμε να επιβεβαιώσουμε ότι έχει την ίδια αποτελεσματικότητα όσο και το Idon’tknowwhattobelieve… Αν θα θέλατε να εμπλακείτε, θα σας στείλουμε με e-mail το υλικό, μαζί με ερωτηματολόγιο, για να τα επεξεργαστείτε μαζί με τους μαθητές σας. Αν και το υλικό είναι βασισμένο στο Αγγλικό πρόγραμμα σπουδών, καλούνται να εμπλακούν στη δοκιμή εκπαιδευτικοί από όλη την Ευρώπη – το peer review είναι, τελικά, μια διεθνής διαδικασία!

Το υλικό θα διατίθεται δωρεάν μέσω διαδικτύου όταν θα έχει ολοκληρωθεί. Αν ενδιαφέρεστε να συμμετάσχετε στην ομάδα ελέγχου του, ή για περισσότερες πληροφορίες, επικοινωνήστε με την Ellen Raphael: eraphael@senseaboutscience.org

Τι είναι το peer review?

• Η επιστημονική κοινότητα έχει ένα σύστημα αξιολόγησης της ποιότητας των ερευνών, πριν αυτές δημοσιευτούν. Αυτό το σύστημα ονομάζεται peer review.
• Το peer review σημαίνει ότι άλλοι ειδικοί επιστήμονες (οι κριτές του κάθε συγγραφέα) ελέγχουν τα προς δημοσίευση ερευνητικά άρθρα για την εγκυρότητα, την αξιοπιστία, την πρωτοτυπία και τη σαφήνειά τους.
• Οι εκδότες των επιστημονικών εντύπων έχουν στη διάθεσή τους ένα μεγάλο αριθμό ειδικών επιστημόνων, για να ελέγξουν εξονυχιστικά τα προς δημοσίευση ερευνητικά άρθρα πριν αποφασίσουν αν τα δημοσιεύσουν.
• Πολλά από τα ερευνητικά ευρήματα που διαβάζετε στις εφημερίδες και στα περιοδικά ή βρίσκετε στο Διαδίκτυο ή ακούτε στην τηλεόραση ή στο ραδιόφωνο δεν έχουν δημοσιευθεί σε κάποιο έντυπο με διαδικασία peer review.
• Κάποια από αυτά τα ευρήματα μπορεί να αποδειχτούν σωστά, αλλά τα περισσότερα από αυτά έχουν λάθη ή είναι ημιτελή. Πολλά ευρήματα που έχουν αναφερθεί, πχ ισχυρισμοί σχετικά με «θεραπείες από θαύματα», ποτέ δεν αποδείχτηκαν.

Το peer review εξασφαλίζει ότι η κάθε ερευνητική εργασία έχει ελεγχθεί για λάθη και παραλείψεις από πιστοποιημένους επιστήμονες, καθώς και διευκρινίζει το τι δείχνουν τα αποτελέσματα. Επίσης σημαίνει ότι τα αποτελέσματα είναι διαθέσιμα στην ευρύτερη επιστημονική κοινότητα, έτσι που και οι υπόλοιποι επιστήμονες να μπορούν να επαναλάβουν τα ευρήματα, ή να τα χρησιμοποιούν σε συνδυασμό με άλλες εργασίες ή με άλλα αποτελέσματα, για να φτάσουν σε περαιτέρω συμπεράσματα.

Η επιστημονική έρευνα που δεν υποβάλλεται σε τέτοιου είδους ελέγχους, δε βοηθά κανέναν. Οι επιστήμονες δε μπορούν να την επαναλάβουν ή να τη χρησιμοποιήσουν και η κοινωνία δε μπορεί να βασίσει αποφάσεις σχετικές με τη δημόσια ασφάλεια – ή με την ατομική υγεία, για παράδειγμα- σε μια εργασία που είναι πολύ πιθανό να έχει ελαττώματα. Η ανάγκη να διευκρινιστεί η κατάσταση των επιστημονικών αποδείξεων αυξάνεται. Στο Ηνωμένο Βασίλειο η κυβέρνηση, ολοένα και περισσότερο, χρησιμοποιεί δημόσιες συσκέψεις, έρευνες και επιτροπές για να συγκεντρώσει στοιχεία και αποδείξεις για διάφορες ρυθμίσεις και ο κάθε εμπλεκόμενος πρέπει να είναι σαφής ως προς τα κριτήρια της επιστημονικής αληθοφάνειας.

Συνεπώς, ανεξάρτητα από το πόσο εντυπωσιακή ή πειστική είναι μια νέα επιστημονική ή ιατρική έρευνα, πρέπει πάντα να αναρωτιέστε: «Έχει ελεγχθεί με τη διαδικασία peer review? Αν όχι, γιατί?»

Αν έχει ελεγχθεί, μπορείτε να αναζητήσετε περισσότερες πληροφορίες σχετικά με το τι λένε και άλλοι επιστήμονες για αυτή, με το μέγεθος και την προσέγγιση της μελέτης και με το αν αποτελεί μέρος ενός συνόλου αποδείξεων που στοχεύουν στο ίδιο συμπέρασμα..

Επεξεργασμένο απόσπασμα από το I don’t know what to believe…^w1

Μελέτη περίπτωσης: κινητά τηλέφωνα

OΈνας από τους πρώτους που ισχυρίστηκαν ότι οι εκπομπές των κινητών τηλεφώνων είναι επικίνδυνες, είναι ο Roger Coghill, ένας αυτοαπασχολούμενος ερευνητής, ο οποίος είχε προηγουμένως υποστηρίξει ότι τα κινητά τηλέφωνα προκαλούν πονοκεφάλους και απώλειες μνήμης. Το 1998, ο Coghill είπε ότι τα κύματα που παράγονται από τα κινητά τηλέφωνα μπορούν να βλάψουν τα λεμφοκύτταρα στο σύστημα αντισωμάτων. Ο Coghill δημοσίευσε ο ίδιος αυτούς τους ισχυρισμούς του και τους προώθησε στα ΜΜΕ, χωρίς να τους δημοσιεύσει σε έντυπο με σύστημα peer review. Πολλές άλλες μελέτες απέτυχαν να αποδείξουν ότι η χρήση των κινητών τηλεφώνων προκαλεί βλάβες στο σύστημα αντισωμάτων. Παρά την έλλειψη επιβεβαίωσής τους, οι ισχυρισμοί του Coghill γνώρισαν μεγάλη δημοσιότητα και πυροδότησαν πολλές συζητήσεις σχετικά με την ασφάλεια των κινητών τηλεφώνων. Μεταξύ του 1998 και του 2003, ο Coghill αναφέρεται σε 119 ενημερωτικά έντυπα στο Ηνωμένο Βασίλειο, τα περισσότερα από τα οποία δεν αναφέρουν ότι η έρευνά του δεν έχει ελεγχθεί με το σύστημα peer review ή το γεγονός ότι οι έρευνες που έχουν ελεγχθεί με το σύστημα peer review δεν επιβεβαιώνουν την υπόθεσή του

Πιο πρόσφατες μεγάλης κλίμακας αξιόπιστες μελέτες δεν έχουν επίσης βρει αποδείξεις για το ότι τα κινητά τηλέφωνα προκαλούν βλάβη, και η υπόθεση του Coghill ακόμη παραμένει ανεπιβεβαίωτη. Ισχυρισμοί όπως αυτοί του Coghill, που δεν έχουν ελεγχθεί από ειδικούς επιστήμονες με το σύστημα peer review, δε μπορούν να επικυρωθούν, και παρά το πόσο πολύ δημοσιεύθηκαν, βασικά παραμένουν ως μια άποψη.

Ανασκόπηση

Αν και το θέμα δεν είναι τόσο συναρπαστικό όσο οι περισσότερες πρόσφατες ανακαλύψεις στην έρευνα αιχμής, αυτό το άρθρο σχετίζεται με τους μαθητές και τους εκπαιδευτικούς των Φυσικών Επιστημών της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Είναι γεγονός ότι η εστίαση στο peer review, σε συνδυασμό με τη συνήθη σειρά «παρατήρηση, υπόθεση, πείραμα, θεωρία», είναι απαραίτητη για μια σωστή επιστημολογική προσέγγιση του τι είναι αυτό που καθιστά επιστήμη την επιστήμη.

Για τους λόγους αυτούς, το σαφές και περιεκτικό άρθρο της Ellen Raphael είναι χρήσιμο για εκπαιδευτικούς που ενδιαφέρονται να αναβαθμίσουν τις γνώσεις τους και για μαθητές με κίνητρα για εμβάθυνση στη μελέτη της επιστημονικής μεθόδου. Επιπρόσθετα, η πρόσκληση της Sense About Science για να ελεγχθεί το διδακτικό της υλικό (ο έντυπος οδηγός και ο σχετικός δικτυακός τόπος) αποτελεί επίσης μια καλή ευκαιρία για εκπαιδευτικούς που ενδιαφέρονται για τις αντιλήψεις και για την κοινωνική επίδραση της επιστήμης. Το όλο άρθρο θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί σε δραστηριότητες στην τάξη ή να διαβαστεί από μαθητές που ενδιαφέρονται για το θέμα.
Giulia Realdon, Ιταλία